Verticale windmolen of horizontale: wat levert meer op?
Windwokkel, Darrieus of klassieke drieblads naast elkaar: rendement, opbrengst per m², geluid en geschikte plek, getoetst aan metingen op daken.
- Bijgewerkt
- Leestijd
- 7 min
- Door
- Redactie Windmolen.net
12 %van de energie in de wind haalt een Savonius in modelberekeningen; een horizontale molen ongeveer 42%
In dit artikel 7 onderdelen
Per vierkante meter rotor levert een horizontale molen het meest op. In modelberekeningen haalt hij ongeveer 42% van de energie uit de wind, een verticale Darrieus 35% en een Savonius 12%. Dat verticaal beter werkt in de stad, bevestigen de metingen op daken niet.
De drie typen naast elkaar
Een verticale molen, vaak windwokkel genoemd, draait om een staande as. Er zijn twee hoofdsoorten: de Savonius met gesloten, gebogen schoepen en de Darrieus met open, vleugelvormige wieken. Een H-rotor is een Darrieus met rechte wieken. De horizontale molen is de bekende vorm met wieken op een liggende as.
| Horizontaal | Darrieus of H-rotor | Savonius | |
|---|---|---|---|
| Hoe hij eruitziet | Wieken op een liggende as | Verticaal, open vleugelvormige wieken | Verticaal, gesloten gebogen schoepen |
| Vermogensfactor (modelwaarde) | ongeveer 42% | ongeveer 35% | ongeveer 12% |
| Opbrengst per m² rotor, horizontaal = 100% | 100% | ongeveer 83% | ongeveer 29% |
| Rotoroppervlak | π × doorsnede² ÷ 4 | doorsnede × hoogte | doorsnede × hoogte |
| Moet naar de wind draaien | Ja | Nee | Nee |
| Geluid | Hangt af van het model; kijk naar een gecertificeerde meting | Meer dan een Savonius | Weinig |
| Mag op het erf in Hollands Kroon | Ja, tot 15 m ashoogte | Nee | Nee |
De vermogensfactor is het deel van de energie in de wind dat als stroom uit de molen komt. Natuurkundig kan geen enkele rotor meer dan 59,3% uit de wind halen (de wet van Betz). De drie waarden komen uit de RVO-handleiding voor mini-windturbines (ongeveer 2010) en zijn modelberekeningen, geen metingen aan een bepaald merk. Een slecht gebouwde horizontale molen kan het slechter doen dan een goede Darrieus. Gemiddeld genomen begint de verticale molen met een achterstand.
De gemeente Hollands Kroon is sinds 2025 streng: op een boerenerf staat ze alleen horizontale-as-turbines toe. Welke regels er verder gelden, staat in vergunning voor een windmolen in je tuin of op je dak.
Rekenvoorbeeld: de windwokkel van 1.000 kWh
Fabrikanten noemen voor een verticale molen van ongeveer 1,5 m hoog een opbrengst van 1.000 kWh per jaar. Volgens Milieu Centraal wordt dat in de praktijk nauwelijks gehaald. Met de cijfers hierboven zie je waarom.
Stel dat de molen 1 m breed is. Dan is het rotoroppervlak 1 × 1,5 = 1,5 m². De branche rekende rond 2010 voor miniturbines in de gebouwde omgeving met 200 kWh per m² rotor per jaar, een vuistregel die volgens RVO redelijk werkt voor horizontale molens. Corrigeer je die met de vermogensfactoren voor verticale molens, dan krijg je:
| Molen van 1 m breed en 1,5 m hoog | Volgens de vuistregel | Nodig oppervlak voor 1.000 kWh |
|---|---|---|
| Als Darrieus (83% van horizontaal) | ongeveer 250 kWh | ongeveer 6 m², bijvoorbeeld 2 m breed en 3 m hoog |
| Als Savonius (29% van horizontaal) | ongeveer 85 kWh | ongeveer 17,5 m² |
| Ter vergelijking: horizontaal, 2 m doorsnede (3,14 m²) | ongeveer 630 kWh | ongeveer 5 m², een rotor van 2,5 m doorsnede |
Dit is een rekenvoorbeeld met een oude vuistregel en modelwaarden, geen meting. De vuistregel is op een stadsdak eerder te ruim dan te krap: daar haalde in de Britse veldproef geen enkele molen meer dan 200 kWh per jaar, ongeacht de maat. De claim van 1.000 kWh vraagt bij een verticale molen dus een veel grotere rotor dan 1,5 m hoog, of veel meer wind dan er op de meeste daken waait.
Waarom verticaal toch verkocht wordt voor de stad
De argumenten zijn niet verzonnen, ze zijn alleen niet genoeg:
- Hij hoeft niet naar de wind te draaien. Waar de wind tussen gebouwen steeds van richting wisselt, klinkt dat als een voordeel.
- Een Savonius is stil. Dat is waar, maar het is ook het type dat het minst oplevert.
- Op een hoog gebouw waait het harder. De Nederlandse Turby, een Darrieus met gedraaide wieken waaraan onderzoekers van de TU Delft meewerkten, was bedoeld voor daken van onder meer hoge kantoorgebouwen. Daar kan de wind volgens het artikel van de TU Delft tot twintig procent harder waaien dan op dezelfde hoogte los van gebouwen.
Dat laatste klopt met wat Milieu Centraal en RVO zeggen: in de stad komen alleen gebouwen hoger dan 20 m, of twee keer zo hoog als de omgeving, in aanmerking. Een woonhuis van twee verdiepingen in een straat met andere huizen is dat niet.
Ook dit domein verkocht ooit verticale molens. In 2020 bood de toenmalige webwinkel op windmolen.net verticale Q-type-molens aan van de Chinese fabrikant Jiangsu Naier, van € 375 voor 200 W tot € 4.175 voor 3 kW, zonder btw. De versie van 600 W woog 73 kg, begon volgens de fabrikant te draaien bij 2,5 m/s en haalde zijn volle vermogen bij 11 m/s. Een kleine molen maakt pas echt stroom vanaf ongeveer 5 m/s, en in De Bilt ligt het jaargemiddelde op 3,6 m/s. Dezelfde site noemde zulke molens “muisstil” en gaf een fabrikantstabel met 7,8 dB bij 3 m/s; een testprotocol stond er niet bij.
Wat de metingen lieten zien
Op daken telt de wind, niet het type. In de Britse veldproef van de Energy Saving Trust (2007-2009) haalde geen enkele molen op een gebouw in stad of voorstad meer dan 200 kWh per jaar. Alle dakplekken hadden een gemeten jaargemiddelde onder 4 m/s. Sommige installaties kostten netto stroom, omdat de omvormer tot 10 W uit het net trok.
Op het testveld Schoondijke stond een verticale en een horizontale molen van vergelijkbaar vermogen naast elkaar. Daar werden een jaar lang, van april 2008 tot april 2009, elf kleine molens gemeten. Het eindrapport geeft per molen de netto opbrengst over dat testjaar (geleverde stroom min wat de molen zelf verbruikte):
| Molen | Type | Vermogen | Netto opbrengst april 2008-maart 2009 | Kosten per kWh (bij 15 jaar) |
|---|---|---|---|---|
| Skystream 3.7 | Horizontaal, 3,7 m rotor (10,9 m²) | 2,1 kW bij 11 m/s | 2.085 kWh | € 0,34 |
| Turby | Verticaal (Darrieus), ongeveer 2 m breed en 2,9 m hoog inclusief generator | 2,5 kW bij 14 m/s | 132 kWh | € 10,78 |
De kosten per kWh zijn de rekensom uit het rapport: de complete aanschafprijs inclusief btw, mast en installatie, verdeeld over vijftien jaar met elk jaar dezelfde opbrengst als in het testjaar.
De Skystream leverde op hetzelfde testveld ongeveer zestien keer zoveel. Per m² rotor gerekend haalde hij ongeveer 190 kWh. De Turby kwam, als je hem royaal als 2 bij 2,9 m rekent (5,8 m²), op ongeveer 23 kWh per m². Zijn echte rotor is kleiner dan die maat, want de generator zit erbij, dus per m² komt hij iets hoger uit. Het verschil blijft groot. Over de molens die draaiden, liep de netto jaaropbrengst uiteen van 73 tot 2.687 kWh.
Lees dit niet als eindoordeel over alle verticale molens. Het is één exemplaar van elk, op één plek met weinig wind (de gemeten wind kwam dat jaar op gemiddeld 3,8 m/s), in één testjaar. De Turby stond bovendien heel februari 2009 in storing, en verbruikte zelf bijna de helft van wat hij opwekte: 115 van de 247 kWh. Het wijst wel dezelfde kant op als de modelwaarden.
Waar verticaal wel past
Verticaal past waar iets anders zwaarder weegt dan de opbrengst:
- Op een hoog, vrijstaand gebouw (boven 20 m of twee keer zo hoog als de omgeving), waar de wind van richting wisselt en een draaiende kop een nadeel is. Ook dan moet een constructeur de dakbelasting beoordelen: de 600 W-molen van Naier woog volgens de oude webwinkel al 73 kg.
- Waar geluid het zwaarst weegt. Een Savonius maakt weinig geluid. Reken dan op weinig stroom.
- Als zichtbaar voorbeeld, bij een school of bedrijfspand, waar de molen vooral iets laat zien. Ook dan is de opbrengst bescheiden.
Wil je zoveel mogelijk stroom, dan is het antwoord een horizontale molen op een mast van 12 tot 15 m op een open plek. Het Nederlandse voorbeeld dat wel veel oplevert, is een erfturbine met een rotor van 12 m: berekend ongeveer 30.000 kWh per jaar. Of zo’n plek bij jou is, bepaal je met de vijf vragen in ons overzicht van kleine windmolens. Hoe de opbrengst per type en per plek uitpakt, staat in wat een kleine windmolen echt oplevert.
Zo herken je wat je koopt
Webwinkels gebruiken eigen namen. H-type of H-rotor is een Darrieus met rechte wieken. Q-type was op de oude site de naam voor de verticale molens van Naier; uit de naam alleen kun je de vorm niet afleiden. Kijk naar de schoepen: gesloten en gebogen is Savonius, open en vleugelvormig is Darrieus.
Vraag daarna om een certificaat. Het Amerikaanse SWCC-keurmerk geeft per molen drie vergelijkbare waarden: de jaaropbrengst bij een gemiddelde wind van 5 m/s, het vermogen bij 11 m/s en het geluid op 60 m afstand. Bij de Skystream 3.7 is dat 3.420 kWh per jaar, 2,1 kW en 41,2 dB(A). Heeft een verticale molen alleen een opgegeven piekvermogen en een geluidsclaim zonder afstand en windsnelheid, dan weet je niet wat hij op jouw plek doet.
Veelgestelde vragen
Is een verticale windmolen beter in de stad?
Nee. Een verticale molen hoeft niet naar de wind te draaien en een Savonius is stil, maar per m² rotor haalt een verticale molen minder dan een horizontale. In een Britse veldproef haalde geen enkele dakmolen in stad of voorstad meer dan 200 kWh per jaar, omdat daar te weinig wind waait.
Wat is het verschil tussen een Savonius en een Darrieus?
Beide draaien om een staande as. Een Savonius heeft gesloten, gebogen schoepen en maakt weinig geluid, maar haalt in modelberekeningen maar ongeveer 12% van de energie uit de wind. Een Darrieus of H-rotor heeft open, vleugelvormige wieken, haalt ongeveer 35% en maakt meer geluid.
Hoeveel levert een windwokkel per jaar op?
Fabrikanten noemen 1.000 kWh voor een verticale molen van ongeveer 1,5 m hoog; volgens Milieu Centraal wordt dat in de praktijk nauwelijks gehaald. Met de vuistregel van de branche en de modelwaarden voor verticale molens kom je voor zo'n molen op ongeveer 85 tot 250 kWh per jaar, en op een stadsdak vaak minder.
Verder lezen
Alles over kiezen en soorten200 kWhper jaar, hooguit: een dakmolen in stad of voorstad, gemeten in een Britse veldproef
Kleine windmolen voor thuis: wanneer werkt het wel?
Beloftes en metingen per plek naast elkaar, van stadsdak tot boerenerf, en vijf vragen waarmee je zelf bepaalt of een windmolen bij jou kan.
41,2 dB(A)op 60 m van een gecertificeerde kleine turbine, de Skystream 3.7
Hoeveel geluid maakt een kleine windmolen? Claim of meting
Wat een gecertificeerde kleine turbine op 60 m maakt, wat een grote op 100 en 300 m, hoe je een muisstil-claim leest en wat de wet toestaat.
30.000 kWhper jaar: een erfturbine met 12 m rotor in Groningen (berekend)
Opbrengst kleine windmolen: hoeveel kWh per jaar echt?
Fabrikantclaims, veldproeven en CBS-cijfers per ashoogte naast elkaar, omgerekend naar kWh per m² rotor, naar huishoudens en naar m² zonnepanelen.